Trauma

In het veelomvattende boek Traumasporen van Bessel van der Kolk staan voor mij heel veel herkenbare opmerkingen over trauma.

Hij bespreekt ongebruikelijke therapievormen, onderzocht op werkzaamheid bij het veranderen van de sporen van trauma of PTSS in het lichaam. Zo vond hij wetenschappelijk bewijs voor de werkzaamheid van yoga, mindfulness ademtraining en last but not least neurofeedback!

Eerder las ik niet veel over de toepassing van neurofeedback bij de gevolgen van trauma. Gezien het effect van trauma op het functioneren van de hersenen, is het eigenlijk wel heel logisch dat je er met neurofeedback ook wat aan kunt doen. Hij noemt dit herbedrading van de hersenen.

Er is een groot verschil tussen trauma dat bij kleine kinderen herhaaldelijk plaatsvindt en een eenmalige traumatische gebeurtenis in volwassenheid.

Bij misbruik dat herhaaldelijk plaatsvindt, met name door een persoon die vertrouwd wordt, ontwikkelen de hersenen anders dan normaal. Er ontstaat een heel systeem van overleving, met andere hersenverbindingen. Vaak ontstaan er leerproblemen doordat de hersenen niet toekomen aan leren. Hoe ingrijpender hoe complexer de behandeling.

Behandeling van trauma of PTSS gaat via verschillende vormen. Er is vaak sprake van hypo- of hyperarousal in de hersenen en de rest van het lichaam en met yoga/ mindfulness/ademtraining/EMDR en/of neurofeedback kan aan regulatie daarvan worden gewerkt. In de rechter temporale hersenen, ook het angstcentrum genoemd, is er vaak overmatige activiteit. Door via neurofeedback deze activiteit af te remmen, kun je de angst verminderen. Daarnaast is er teveel trage hersengolfactiviteit (Delta en Theta), met name in het frontale gedeelte waardoor er concentratieproblemen zijn. Dit lijkt op wat er aan de hand is bij AD(H)D en kan dus ook met neurofeedback behandeld worden. Als dit heeft geleid tot een meer stabiel zelfgevoel, kan er gewerkt worden aan problemen in het dagelijks leven met vormen van ‘praat’ of ‘spel’ therapie.

Hechting

Hechting

De laatste tijd kom ik regelmatig artikelen tegen over de invloed van hechting in de eerste levensjaren.

De eerste theorieën over hechting zijn geformuleerd door Bowlby. Uit onderzoeken die hij deed kwamen 3 hechtingsstijlen naar voren:

* veilig gehecht

* angstig gehecht

* vermijdend gehecht

Mensen met een vermijdende hechtingsstijl zijn geneigd emotioneel afstand te houden tot andere mensen. Angstig gehechte mensen zijn bang door anderen afgewezen te worden, maar willen wel contact met anderen. Het spreekt voor zich dat als je vermijdend in het leven staat, alle nieuwe stappen nogal wat van je vragen. Angstig gehechte mensen willen juist wel graag verbinding dus nemen wel nieuwe stappen, maar ondervinden daarbij stress.

Uit hersenonderzoek is gebleken dat de hersenen neurologische ‘paden’ ontwikkelen onder invloed van de hechting, waarbij de stijl verschillende paden tot gevolg heeft. Pijnlijke ervaringen, bijvoorbeeld van afwijzing, maken dat er een bescherming wordt ontwikkeld en dat er andere paden worden bewandeld. Het zenuwstelsel kan ook zo ontwikkelen dat er voortdurend alertheid is.

Er bestaat een sympatisch en een para-sympatisch zenuwstelsel. Het sympatische deel is voor de actie, hoort bij de alerte staat. Het para-sympatische deel hoort bij het ontspannen, de rust en het herstel.

Als het sympatische zenuwstelsel te actief is, kan er overspannenheid ontstaan en een gebrek aan herstel.

Bij burn-out is dit het geval; te weinig herstel, te weinig opladen van de energie met uitputting tot gevolg.

Wat kun je doen aan de gevolgen van een problematische hechting?

Het is altijd ondersteunend om te zorgen dat het para-sympatische zenuwstelsel voldoende ingeschakeld wordt. Dit kan heel goed met ademtraining.

Verder zijn er steeds meer therapieën ontwikkeld die gericht zijn op het veranderen en verbeteren van de neurologische ‘paden’ of circuits in de hersenen.

Er bestaan invasieve therapieën die heel direct iets in de hersenen doen. En er bestaan therapieën via visuele, auditieve, tactiele stimulatie en gesprekken gaan.

Zo is er EMDR, waarbij er op gebied van traumatische herinneringen veranderingen plaatsvinden in de hersenen.

Er is neurofeedback, waarbij je hersenactiviteit verandert: dat kan bestaan uit meer concentratiehersengolven (bêta) en minder slaapgolven (thêta).

En ook bij gesprekstherapie kunnen de paden of circuits in de hersenen verlegd worden.

Jonge hersenen zijn in het voordeel

Jonge hersenen zijn in het voordeel omdat ze zich makkelijker aanpassen.

Het is niet zo dat als je volwassen bent, de hersenen volgroeid en af zijn. Ook dan worden er nog steeds nieuwe verbindingen gemaakt en daarom is het belangrijk om je leven lang je hersenen wat te doen geven, zoals bewegen en puzzelen. En jonge hersenen hebben ook veel beweging en andere prikkels nodig. Zie wetenschapsagenda

Voor kinderen is er wel veel meer hersenverandering mogelijk, met oefenen kunnen ze allerlei vaardigheden snel leren. Ook na schade aan de hersenen is er veel meer herstel mogelijk.

De werking van de hersenen wordt tegenwoordig steeds meer gezien als een netwerk, waarbij verschillende delen van de hersenen met elkaar verbonden zijn en informatie uitwisselen.

jonge hersenen
hersenen netwerk

Voor neurofeedbackbehandeling is het een groot voordeel om jonge hersenen te hebben, de verandering gaat over het algemeen sneller en intensiever. Ik gebruik neurofeedbackbehandeling voor concentratieproblemen die het leren op school belemmeren. Die concentratieproblemen merk je vooral vanaf 7 jaar.

Als kinderen bij mij komen, moeten ze eerst ook wennen aan het stil zitten in de stoel. Een boeiende film helpt daarbij wel, maar aangezien de feedback via het scherm gaat, is het heel belangrijk dat zij naar het scherm blijven kijken. Vooral impulsieve kinderen hebben de neiging ook naar buiten te kijken, maar meestal zijn ze na een aantal sessies helemaal gewend aan de neurofeedbackstand.

De neurofeedback werkt via beloning: operante conditioning. De jonge of wat oudere hersenen worden beloond voor de gewenste hersenactiviteit. Hersenen zijn heel gevoelig voor beloning, alles wat goed voelt wil herhaald worden. Zo werkt dat bij een verslaving ook. De uiteindelijke beloning van de neurofeedback is de verbeterde concentratie. Het is fijn als het leren makkelijker gaat, of als je meer geconcentreerd bent bij de dagelijkse dingen. Als je de focus weer hebt, kun je de dingen doen die je graag wilt doen.

lees ook neurofeedback bij angst

Neurofeedbacktraining vindt plaats in Hilversum

Neurofeedback bij angst

Angstklachten kunnen met neurofeedback behandeld worden.

Als behandeling is er ook neurofeedback bij angst. Angstgevoelens horen oorspronkelijk bij de overleving en het was heel nuttig om angstig te zijn en iets te kunnen doen wat het beste resultaat in die levensbedreigende situatie opleverde.

Tegenwoordig is het niet meer zo duidelijk waar het nuttig voor is om angstig te zijn. Mensen zijn vooral bang voor onbekende, vreemde situaties. Allerlei gedachten of overtuigingen kunnen de angst groter maken.

In de hersenen zit een gedeelte dat angst reguleert, de amygdala. Het kan zijn dat de amygdala te snel reageert op bijv. geluiden. Dit kan al ontstaan zijn in de babytijd. Het gevolg is dat er bij allerlei signalen gevoelens van angst ontstaan. Het lichaam komt in een staat van alertheid. Als dit vaak gebeurt ontstaat een algeheel stressgevoel en is het heel moeilijk tot rust te komen. Vaak ontstaan er slaapproblemen.

Voor het lichaam is het een zware taak om de angstreacties te reguleren. In rust kan het toekomen aan andere taken zoals herstel. Als je maar blijft stressen, wordt het lichaam ziek en raakt het uitgeput.

Met neurofeedback kun je de hersenen leren de amygdala minder heftig en minder snel te laten reageren. Je geeft de hersenen als het ware feedback op de situatie: het is niet nodig zo angstig te reageren. Als je dit een tijd traint, leer je een nieuwe reactie van meer rust en ontspanning.

Zie onderzoek met MRI scan.

Nu is het met de neurofeedback die wij gebruiken, moeilijker om specifiek de amygdala te bereiken. Wij trainen daarnaast ook met cognitieve gedragstherapie en mindfulness de hersenen om anders om te gaan met gedachten en gezonde reacties te creëren.

Ook de ademhaling heeft effect op het voelen van angst. Door een diepere rustige ademhaling ga je je ook rustiger voelen.

neurofeedback bij angst
neurofeedback bij angst

 

 

Expositie Mozaïek

Expositie Mozaïek in Zonnestraal

Inmiddels is de expositie achter de rug, ik vond het een hele leuke ervaring op deze fantastische locatie. In 3 dagen tijd heb ik de hele ruimte ingericht met de werken op kleur en structuur. Veel blauw in de kleur van de kozijnen van de ramen. In mijn mozaïekwerk zit een ontwikkeling van opgeslotenheid naar open ademruimte.

expositie Zonnestraal 2016
expositie Zonnestraal 2016
expositie Zonnestraal 2016
expositie Zonnestraal 2016
3e-oog
3e-oog

In het Dresselhuyspaviljoen van het mooie Landgoed Zonnestraal houd ik een expositie van mijn mozaïek, met de titel Ademruimte.

Mozaïeken van mijn hand, schilderijen van mijn vader en keramiek van mijn tante Mieke zijn er te zien. Allen genaamd Richters.

De opening is op vrijdag 24 juni om 20.30 uur. Op zaterdag 25 juni is het open van 14.00-17.00 uur, zondag 26 juni van 13.30-16.30 uur. Er is zondagmiddag ook een brocante markt. De parkeerplekken worden dan aangewezen door de parkeerregelaars. De brasserie is ook open.

Landgoed Zonnestraal is op zich al een bezoek waard door de bijzondere gebouwen, het staat op de lijst om Wereld Erfgoed te worden. Zondagmiddag zijn er ook rondleidingen. Zie www.zonnestraal.org.

Loosdrechtse Bos, nr.19, 1213 RH Hilversum

Graag zie ik jullie daar!

Antoinette

1

Neurofeedback : evidence based

Gelukkig wordt er steeds meer bewijs gevonden voor de werkzaamheid van Neurofeedback: evidence based.

De  Amerikaanse zusterorganisatie van het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP): het APA,  heeft neurofeedback recentelijk op het hoogste niveau (level 5) ‘evidence based’ verklaard bij het behandelen van AD(H)D. Daarnaast zijn er steeds meer aanwijzingen dat de op het EEG gebaseerde behandeling ook inzetbaar is bij andere stoornissen, zoals slaapproblemen, autisme en tinnitus.

In een review waar ook Martijn Arns van Brainclinics heeft meegewerkt, wordt een overzicht gegeven van onderzoek naar de werkzaamheid. Arns, M., Heinrich, H., and Strehl, U., 2015. Review Evidence-Based Research Neurofeedback AD(H)D)

Er is ook een boek uitgegeven: ‘Evidence-Based Practice in Biofeedback and Neurofeedback – 3rd edition’ (G. Tan, F. Shaffer, R. Lyle and I. Teo, 2016). Hierin staat een overzicht van alle laatste ontwikkelingen en onderzoeken in het werkveld.

Ook al zijn er op internet allerlei verwarrende berichten, in de wetenschap is er steeds meer bewijs te vinden over de werkzaamheid van neurofeedback: evidence based. Hopelijk vindt er steeds meer erkenning plaats en daarbij ook financiële ondersteuning voor hulp met deze hersentraining.

In mijn praktijk heb ik al veel kinderen en ook een aantal volwassenen met AD(H)D ermee geholpen. Natuurlijk wordt er naast deze behandeling ook hulp geboden op andere vlakken, waar dat nodig is. Dan kun je denken aan adviezen voor de opvoeding, biofeedbackontspanningsoefeningen, omgaan met stress, hulp bij slaapproblemen.

Slaapproblemen nemen vaak ook af door de neurofeedback. Ik heb gemerkt dat een aantal kinderen veel dieper gingen slapen en ’s ochtends wakker gemaakt moesten worden. Voldoende nachtrust is natuurlijk heel belangrijk voor hersenen die volop in ontwikkeling zijn.

Wellicht kunnen we met neurofeedback ook wat betekenen voor de ontwikkelende hersenen van kinderen met autisme. Ervaring met EEG behandeling autisme heb ik slechts eenmaal gehad, toen was er sprake ADHD en autisme. Ik hou de ontwikkelingen in de gaten!

Neurofeedback voor concentratieproblemen

Steeds meer mensen komen voor neurofeedback vanwege concentratieproblemen.

Gebrek aan concentratie lijkt wel hét probleem van deze tijd. Er is altijd wat te doen, er zijn veel prikkels en we zitten veel achter de computer, op de telefoon en naar televisie te kijken.

Dit kan leiden tot moeite om te focussen, om je aandacht te houden bij wat je op dat moment te doen staat, kortom: concentratieproblemen. Met als resultaat dat er niks uit je handen komt, je bent ongeorganiseerd en vergeet van alles.

Neurofeedback voor concentratieproblemen

Je hoeft geen AD(H)D diagnose te hebben om toch iets aan die concentratieproblemen te willen doen. Er zijn verschillende manieren om het aan te pakken, waaronder neurofeedback; wat is neurofeedback?. Het is een volwaardig alternatief voor het slikken van pillen, zie bijv. het artikel over neurofeedbacktherapie.

Er is de laatste tijd veel onderzoek naar neurofeedback gedaan en de werking van de hersenen. De resultaten zijn wisselend, goed double blind onderzoek is moeilijk uitvoerbaar. Wel blijkt dat de hersenen veel meer te beïnvloeden zijn dan we altijd gedacht hebben. Dat is een hoopvol bericht.

Als er sprake is van ernstige verstoringen in het functioneren van de hersenen, bijvoorbeeld door langdurige stress, dan heeft  neurofeedback onvoldoende invloed. In dat geval moet eerst de verstoring en stress aangepakt worden. Daar zijn specifieke biofeedbackoefeningen voor en cognitieve therapie. In onze AD(H)D behandeling kijken we heel goed naar wat iemand nodig heeft, omdat iedereen uniek is.

Voorafgaand aan de neurofeedback-training vindt een QEEG plaats omdat iedereen een uniek hersenpatroon heeft. Naast de neurofeedback sessies is het van belang om oefeningen in het dagelijks leven toe te passen. Er zijn ook mogelijkheden om je hersenactiviteit zelf te monitoren met speciale headsets. Deze markt is nog steeds in ontwikkeling, zoek goed uit of een bepaalde headset wel echt de informatie oplevert die je graag wilt.

 

ADHD / ADD behandeling

Wij geven een AD(H)D behandeling: een behandeling speciaal gericht op ADHD/ADD.

ADHD betekent Attention Deficit Hyperactivity Disorder. In het Nederlands spreek je over een aandachtstoornis met (ADHD) of zonder hyperactiviteit (ADD). Daar komt vaak impulsiviteit bij voor en in welke mate verschilt per persoon. Zie ook brainclinics

Kortom, de concentratie is verstoord oftewel de aandacht is weg bij datgene waarbij de aandacht nodig is. Wegdromen, ergens anders aan denken, uit het raam staren, het gebeurt ons allemaal. Soms kan het een gewoonte zijn geworden. Wanneer spreken we dan van een stoornis? Een stoornis wordt het als het je belemmert in je dagelijks functioneren. Voor kinderen kan dat betekenen dat ze veel vergeten en op school niet opletten en daardoor slecht kunnen leren. Bij volwassenen zul je het merken in het organiseren van werk en thuis. Afspraken worden vergeten, er zijn niet genoeg boodschappen gedaan etc.

De aandacht of concentratie kan verbeterd worden met neurofeedback, zie neurofeedback-training. De hersenen leren zo de aandacht te houden bij datgene wat gevraagd wordt.

Daarnaast kijken we waar iemand mee komt, wat het dagelijks functioneren het meest belemmert. We kijken of er nog bepaalde oorzaken zijn te vinden voor de concentratieproblemen of impulsiviteit. Met oefeningen en thuisopdrachten kunnen we daarmee helpen.

Neurofeedback is E.E.G. feedback; terugkoppeling van hersenactiviteit. We gebruiken ook een vorm van biofeedback waarbij je terugkoppeling krijgt over coherentie van de hartslag, zie ademtraining.

Bij mensen met AD(H)D zie je vaak dat ze teveel ‘slaapgolven’= Theta overdag hebben. Hieronder zie je een overzicht van de hersengolven:

Delta (2-4Hz) Slaap

Theta (4-7Hz) Dromerig

Low Alpha (8-10Hz) Ontspanning

Hi Alpha(10-12Hz) Ontspanning

Low Beta (12-15Hz) Ontspannen aandacht

Beta (15-20Hz) Aandacht

Hi Beta (20-30Hz) Hoge waakzaamheid

Naast het afremmen van teveel Theta activiteit, stimuleren we vaak de Beta activiteit.

De AD(H)D behandeling vindt plaats in praktijk ’t Gooi op Ruitersweg 32 in Hilversum.

ADHD / ADD behandeling, neurofeedback
AD(H)D behandeling, neurofeedback

Kom mozaïeken

Kom mozaïeken in de praktijk op Ruitersweg 32 in Hilversum. Er is nog geen nieuwe datum, maar je kunt natuurlijk alvast je interesse aangeven.

Deze middag is voor iedereen die zin heeft om zijn creativiteit te ontdekken of lekker bezig wil zijn met een mozaïekwerk. Je gaat aan de slag met de gekleurde scherven en dan ontstaat er al snel een mooi kunstwerk.

De mozaïeken van Gaudì vind ik heel inspirerend.  Voor mij hoeft het geen voorstelling van iets te zijn. Door de combinatie van vormen en kleuren lijkt het of er beweging in zit. Het verwerken spiegelstukjes, mooie (glas)stenen en kleine voorwerpen in het mozaïekwerk kan een leuk effect geven.

Mozaïeken met glasstenen
Mozaïeken met glasstenen

In de flow zijn, betekent dat je helemaal opgaat in waar je mee bezig bent en dat gaat gemakkelijk bij mozaïeken. Het kan een geluksgevoel geven. Aan het eind van de middag ga je met je eigen product naar huis!

Dat eigene vind ik er ook heel leuk aan. Iedereen maakt zo zijn eigen werk, bij iedereen komt er iets anders uit. Eerder schreef ik al een blog met afbeeldingen van het mozaïekwerk dat ik met mijn collega’s heb gemaakt, zie link.

Als je iets hebt wat je graag wil mozaïeken, vraag me dan even van te voren of het haalbaar is. Je kunt me mailen, ook om aan te melden op info@www.psychologiepraktijkrichters.nl.

Behalve scherven, glasstenen, lijm en voegmiddel heb ik platen waar je je lekker op kunt uitleven. Je kunt er ook een spiegel van maken.

Voor inspiratie, hulp bij technieken en andere begeleiding sta ik klaar. Als je even niet meer weet hoe je verder kan, help ik je weer op weg. De kosten bedragen 35 euro. Dat is inclusief, daar krijg je ook nog wat te drinken met wat lekkers voor.

Ik hoop jullie allemaal te mogen verwelkomen op een inspirerende en gezellige mozaïekmiddag.

Helpt de behandeling?

De hamvraag is natuurlijk: helpt de behandeling wel echt?

Hoe kun je bewijzen dat een behandeling helpt? Dat is nog niet zo gemakkelijk.

Met mijn collega’s heb ik een mozaïekwerk (zie ook ander blog) gemaakt en hieronder zie je het resultaat:

Voor behandeling
Voor behandeling

20150213_111052Na de behandeling

De behandeling is voegen en je kunt duidelijk zien wat het resultaat is. Helaas werkt het niet zo bij een psychologische behandeling!

Er wordt veel onderzoek gedaan naar werkzaamheid van allerlei therapiëen op de universiteit. Van belang is dat alle andere factoren die van invloed kunnen zijn uitgesloten worden. Het feit dat iemand een behandeling krijgt, is al zo’n factor. Daarom worden er twee groepen vergeleken, één met een ‘nepbehandeling’ en één met de behandeling die je wilt onderzoeken. Je kunt je voorstellen dat een goede nepbehandeling heel lastig te verzinnen is.

Een factor als groei bij een kind speelt ook mee. Wie weet waren de problemen wel vanzelf overgegaan. Een middel om deze factor uit te sluiten is twee grote groepen te vergelijken. Zo wordt een echt goed onderzoek een kostbare zaak.

Wat je ook kunt doen is een voor- en een nameting. Vooraf wordt een vragenlijst afgenomen over de problemen die behandeld gaan worden en na de behandeling wordt dezelfde vragenlijst afgenomen. Als de behandeling heeft gewerkt, zullen de problemen minder geworden zijn.

Bij een meting met een vragenlijst hangt het invullen er ook vanaf wat je blik of gemoedstoestand is op dat moment.

Het blijft moeilijk om goed onderzoek te doen waarbij het resultaat van de behandeling zichtbaar wordt. Waarbij je een echt goede meting kunt doen.

In de praktijk is het gebruik van de vragenlijst een manier om toch een idee te krijgen van de werkzaamheid, maar het allerbelangrijkste is natuurlijk dat diegene die de behandeling heeft ontvangen in zijn/haar dagelijks leven verbetering ervaart.